هاشم حسيني تهرانى
76
علوم العربية
" انزلت الغصن فنزل . پائين آوردم شاخه درخت را پس پائين آمد " و در مطاوعة ، فعل اوّل را مطاوع و فعل بعدش را مطاوع گويند ، و لازم نيست در همه جا مطاوع مذكور باشد ، مانند : " وَ إِذَا النُّجُومُ انْكَدَرَتْ : و چون اختران تيره شوند - تكوير 81 - 2 " و نيز لازم نيست در مطاوعة مطاوع و مطاوع از يك ماده باشند مانند : " فَأَوْحَيْنا إِلى مُوسى أَنِ اضْرِبْ بِعَصاكَ الْبَحْرَ فَانْفَلَقَ : پس سوى موسى وحى كرديم كه بزن به عصايت دريا را پس دريا شكافت ، شعراء - 26 - 63 " در اين مثال مطاوع " اضرب " است ، و مطاوع " انفلق " است ، و مانند : " وَ أَوْحَيْنا إِلى مُوسى إِذِ اسْتَسْقاهُ قَوْمُهُ أَنِ اضْرِبْ بِعَصاكَ الْحَجَرَ فَانْبَجَسَتْ مِنْهُ اثْنَتا عَشْرَةَ عَيْناً : و سوى موسى وحى كرديم هنگامى كه قومش آب طلبيدند كه بزن بعصايت آن سنگ را پس روان شد از آن دوازده چشمه - اعراف - 7 - 160 " و ممكن است مطاوع و مطاوع هردو ثلاثى مجرد باشند ، مانند : " وَ إِذْ قُلْنا لِلْمَلائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ : و چون گفتيم فرشتگان را : سجده كنيد براى آدم پس سجده كردند جز ابليس بقره - 2 - 34 " در اين مثال مطاوع " قلنا " و مطاوع " سجدوا " است ، و در واقع مانند آن است كه گفته شود : " امرناهم فائتمروا : فرمان داديم آنان را پس فرمان بردند "